Pracoholizm

Termin „pracoholizm”, oznaczający przymus pracy i przejawiający się w poświęcaniu jej dużej ilości czasu, przypisywaniu jej wyjątkowej wartości, a także potrzebie pracy nie poddającej się kontroli, został użyty po raz pierwszy przez Oatsa w 1968 roku, choć problem ten znany był już znacznie wcześniej. Pracoholizm jest pojęciem wielowymiarowym, co utrudnia samo definiowanie tego zjawiska, jak i przyczynia się do braku jednoznacznego stwierdzenia, iż powinien być on uznany za uzależnienie.

Model teoretyczny pracoholizmu zakłada, że zachowania pracoholiczne występują, gdy pracownicy spędzają w pracy dużo wolnego czasu, rezygnując przy tym z innych aktywności, często myślą o pracy także w chwilach, gdy się w niej nie znajdują, pracują w sposób nadmierny, nieuzasadniony ekonomicznymi potrzebami czy zajmowanym stanowiskiem. Istnieje jednak konieczność rozróżnienia pracoholizmu od zaangażowania w pracę. Ten pierwszy jest bowiem pewnym wzorcem zachowania, a nie jedynie postawą wobec pracy.

Styl pracy pracoholika charakteryzuje pośpiech, brak umiaru, sztywność zachowania, perfekcjonizm i potrzeba kontroli. Uzależnienie od pracy jest więc formą zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego, które cechuje: stawianie sobie przez osobę bardzo wysokich wymagań, niezdolność do regulowania przyzwyczajeń w miejscu pracy oraz nadmiar pracy, powiązany z rezygnacją z innych aktywności. Warto podkreślić, iż przymus pracy nie musi oznaczać wykonywania konkretnych czynności – wystarczy samo „myślenie o niej”.

Pracoholizmu nie należy również mylić z zespołem wypalenia zawodowego, który może pojawić się jako skutek przeciążenia pracą. Objawia się on w emocjonalnym wyczerpaniu, depersonalizacji i obniżonym poczuciu osiągnieć osobistych. Poszukując różnic między tymi zjawiskami podkreśla się, iż wypalenie zawodowe jest odnoszone przede wszystkim do działalności zawodowej, polegającej na pracy z ludźmi, podczas gdy pracoholizm może dotyczyć każdego zajęcia ukierunkowanego na cel, które jest przez osobę traktowane jako praca.

Pracoholizm, traktowany w kategoriach uzależnienia, jest związany z utratą kontroli. Dotyczy ona przede wszystkim czasu poświęcanego na pracę, która staje się czynnością nagradzającą i źródłem przyjemności. Utrata kontroli może być również czynnikiem redukującym stres, lęk i niepoków. W obydwu przypadkach czynnikiem sterującym są emocje. Jednak oprócz nich wspomnieć należy o innych „poza emocjonalnych” gratyfikacjach wynikających z nadmiernego zaabsorbowania pracą: możliwości potwierdzania własnych kompetencji, podwyższania poczucia własnej wartości, zdobywanie nowych doświadczeń, rozwój kreatywności. Pracoholizm może być także wygodnym i usprawiedliwionym sposobem izolowania się, na przykład od problemów osobistych.

Podsumowując należy podkreślić jeszcze jedną kwestię. Pracoholizm jest jednym z najbardziej niebezpiecznych nałogów o charakterze czynnościowym, gdyż towarzyszy mu przezwolenie społeczne i złudne poczucie prestiżu, władzy i kontroli. A w rozumieniu potocznym może być nawet traktowany jako przejaw odpowiedzialności i troski za rodzinę. Dlatego symptomów opisanych powyżej nie należy bagatelizować.

Masz problem z uzależnieniem od pracy? Skontaktuj się:
dr n. hum. Lidia Godzwon – certyfikowany specjalista psychoterapii uzależnień, psychoterapeuta, certyfikowany trener profilaktyki i terapii uzależnień behawioralnych
Telefon kontaktowy: 603 654 483
Adres do wysyłania zgłoszeń: kontakt@krakowskietowarzystwomedyczne.pl