Uzależnienie od kupowania

Kompulsywne kupowanie zalicza się do tzw. nowych uzależnień o charakterze behawioralnym, czyli takich, w których podstawą jest przymus podejmowania konkretnych zachowań. Przez długie lata specjaliści z dziedziny toczyli dyskusje na temat sensowności wyodrębnienia kategorii zakupoholizmu jako odrębnej jednostki diagnostycznej.

Finalnie stwierdzono, iż natręctwo kupowania można zaliczyć do zachowań obsesyjno-kompulsywnych, których głównym celem jest redukcja złego samopoczucia. Ponadto w uzależnieniu tego typu dostrzec można kilka cech typowych dla zaburzeń kontroli impulsów. Niemożność kontrolowania zachowania jest tu z pewnością czynnikiem dominującym. Osoba uzależniona odczuwa silne napięcie wewnętrzne, którego narastanie doprowadza do podjęcia przez nią zachowania polegającego na niekontrolowanym kupowaniu. Moment działania daje niestety jedynie chwilową przyjemność, po której następuje poczucie winy. Jest ono związane z uświadomieniem sobie utraty kontroli nie tylko nad własnym postępowaniem, ale nad całym swoim życiem.

Robienie zakupów jest czynnością przez wielu uważaną za przyjemną, niewinną
i atrakcyjną, do niedawna stanowiącą przywilej nielicznych. Ponadto jest ona czynnością
na tyle zróżnicowaną, że tylko niektóre jej „formy” posiadają potencjał uzależniający. Mowa tu o odróżnieniu kupowania impulsywnego od kupowania kompulsywnego. Zakupy impulsywne są podejmowane nagle, spontanicznie, najczęściej pod wpływem bodźca zewnętrznego (widok towaru leżącego na sklepowej półce). Nie powodują one redukcji napięcia, gdyż ich podjęcie jest na tyle „nieoczekiwane” , iż nie można traktować ich jako sposobu radzenia sobie z  nieprzyjemnymi odczuciami i stresami. W przeciwieństwie do nich kupowanie kompulsywne jest czynnością planowaną, rozłożoną w czasie i będącą próbą poradzenia sobie z negatywnymi emocjami. Dotyczy ona często rzeczy niepotrzebnych lub zbędnych oraz wymaga poświęcania dużej ilości swojego czasu, który mógłby zostać spożytkowany w odmienny sposób. To właśnie ta forma prowadzi do uzależnienia.

Jak zatem rozpoznać, czy przejawiane zachowania związane z czynnością kupowania posiadają znamiona uzależnienia?
Oto najczęstsze objawy zakupoholizmu (niepokojące powinno być dla nas zaobserwowanie czterech z nich lub więcej):

zdarza Ci się dokonywać zakupów w celu poprawy samopoczucia,
zakup czegokolwiek wprawia Cię w krótkotrwały stan podniecenia,

zdarza Ci się kupować przedmioty, na które Cię nie stać, ale tłumaczysz sobie,
że zasługujesz na nie/ chcesz się nagrodzić,

dokonując dużych zakupów i płacąc kartą kredytową szybko osiągasz zadowolenie, jednocześnie odraczając w czasie mniej przyjemne konsekwencje takiego postępowania,
dokonując zakupów „łapiesz się” na tym, że znowu powtarzasz znany Ci schemat zachowania i odczuwasz poczucie winy,

większości zakupów dokonujesz w samotności, traktując je jako swoje tajne
i grzeszne zachowanie,

z powodu nadmiernych wydatków odczuwasz ich negatywne konsekwencje w swoim życiu,
zdarza Ci się dokonywanie impulsywnych zakupów kosztem ograniczenia wydatków na rzeczy potrzebne

Kwestionariusz samodzielnego diagnozowania problemu nadmiernego kupowania

1. Czy zdarza się Panu/Pani dokonywać zakupów po to, aby poradzić sobie z samotnością i złym samopoczuciem?
2. Czy zakupienie czegokolwiek, co jest Panu/Pani potrzebne bądź nie, powoduje krótkotrwały stan podniecenia/zadowolenia/”haju”?
3. Czy zdarza się Panu/Pani kupować przedmioty, na które Pana/pani nie stać, tylko dlatego, ponieważ uważa Pan/Pani, że zasługuje na to, aby być dla siebie dobrym/ą?
4. Czy dokonując dużych zakupów i płacąc kartą kredytową osiąga Pan/Pani szybko zadowolenie, a jednocześnie odsuwa Pan/Pani w czasie mniej przyjemne konsekwencje swojego postępowania?
5. Czy demonstruje Pan/Pani czasami jeszcze inne zachowania spotykane u osób uzależnionych, np. jada Pan/Pani nadmiernie, żeby opanować poczucie pustki albo nadużywa alkoholu, kiedy jest Pan/Pani zestresowany/-a smutny/-a?
6. Czy dokonując zakupów miewa Pan/Pani poczucie winy albo „łapie się” na tym, że niestety znowu powtórzyło się takie zachowanie?
7. Czy większość zakupów dokonuje Pan/Pani w samotności, traktując to jako swoje „tajne” grzeszne zachowanie?
8. Czy Pana/Pani nadmierne wydatki mają negatywny wpływ na Pana/Pani życie? Czy zdarza się, że Pana/Pani karty kredytowe osiągają bardzo wysokie zadłużenia i na koniec miesiąca są trudności ze znalezieniem pieniędzy na zakup rzeczy naprawdę potrzebnych?
9. Czy zdarza się Panu/Pani dokonywanie impulsywnych zakupów kosztem ograniczania wydatków na rzeczy naprawdę potrzebne?
*Im więcej odpowiedzi „Tak”, tym bardziej nasilony problem zakupoholizmu.
Zakupoholik przed aktem zakupu doświadcza silnego pobudzenia, a w sytuacji, gdy zrealizowanie jego potrzeb zakupowych nie jest możliwe, odczuwa irytację i złość. Po dokonaniu zakupów osoba uzależniona doświadcza ulgi i uczucia przyjemności lub nawet euforii.

Chcesz się wyleczyć? Skontaktuj się z nami!

Teraz również terapia online!